तान्जानियाका विपक्षी नेतालाई राजद्रोह आरोपित मुद्दामा राहत दिनेगरी फैसला

तान्जानियाका विपक्षी नेता टुण्डु लिसुलाई शुक्रबार उहाँमाथि लगाइएको मुद्दामा दोषी ठहर गरिएका तर त्यसलाई राजद्रोहभन्दा कम गम्भीर अपराध भएको करार गरिएको छ। फैसलाले उहाँलाई मृत्युदण्ड हुनबाट बचाएको छ । यो मुद्दालाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा आलोचना गरिएको थियो ।

तान्जानियालाई अफ्रिकाका अपेक्षाकृत स्थिर लोकतन्त्रमध्ये एक मानिन्थ्यो, तर सत्तारूढ सरकारले विपक्षी र प्रदर्शनकारीमाथि क्रूर दमन गरेपछि यसको छवि धेरै खस्किएको छ ।

मुख्य विपक्षी दल चादेमाका नेता लिसुलाई गत वर्षको राष्ट्रपतीय निर्वाचनअघि राजद्रोहको आरोपमा पक्राउ गरिएको थियो ।

उहाँमाथि निर्वाचन बहिष्कारको आह्वान गरेको आरोप थियो, जसमा मृत्युदण्डको प्रावधान छ । अदालतले उहाँलाई राजद्रोहमा दोषी नठहराए पनि उद्वेलनको आरोपमा दोषी ठहराएको छ, जसमा पाँच वर्षसम्म कैद वा जरिवाना हुन सक्छ।

“अभियुक्तले उहाँको वक्तव्यमार्फत निर्वाचन बिथोल्ने र हिंसा भड्काउने मनसाय राखेका देखिएको थियो,” एक न्यायाधीशले समर्थकहरूले भरिएको अदालतको कक्षमा भन्नुभयो ।

राष्ट्रपति सामिया सुलुहु हसनको सरकारले सन् २०२५ अक्टोबरको निर्वाचनअघि विपक्षी र आलोचकहरूलाई व्यापक पक्राउ र अपहरण गरेको थियो, जसले निर्वाचनका क्रममा ठूलो प्रदर्शन निम्त्याएको थियो ।

अधिकारीहरूले हजारौँलाई मारेको विपक्षी र मानव अधिकार समूहहरूको दाबी छ । सरकारले भने हिंसामा संलग्न भीडलाई नियन्त्रण गर्ने प्रयासमा गरिएको कारबाहीका क्रममा मृत्यु हुनेको सङ्ख्या ५१८ रहेको बताएको छ ।

फैसलाअघि व्यावसायिक राजधानी दार ए सलाम र अदालत परिसरमा सुरक्षा कडा बनाइएको थियो । विश्लेषकहरूले राजद्रोहको दोषी ठहर गर्नुले थप अशान्ति निम्त्याउन सक्ने चेतावनी दिनुभएको थियो ।

बुधबार प्रहरीले ‘कू’ गरेर सत्ता कब्जा गर्न चाहनेविरुद्ध चेतावनी दिँदै समूहहरू शहर आउने तयारी गरिरहेको बताएको थियो ।

ब्रिटिश र युरोपेली संघका सांसदहरूले यस मुद्दालाई राजनीतिक रूपमा प्रेरित भएको बताउँदै लिसुको तत्काल रिहाइको माग गरेका थिए ।

“राजनीतिक प्रतिद्वन्द्वीविरुद्ध मृत्युदण्डको प्रयोगले न्याय प्रणालीलाई राजनीतिक दमनको उपकरण बनाउन सक्छ,” उनीहरूले तान्जानियाका राष्ट्रपतिलाई लेखेको पत्रमा भनेका थिए ।

अमेरिकी राजदूत विलियम ट्राचम्यानले एक्समा लेख्नुभएको थियो, “म टुण्डु लिसुको मुद्दाको नतिजा र यसले विधिको शासनमा पार्ने प्रभाव नजिकबाट हेरिरहेको छु।”

यो मुख्य भूमि तान्जानियाको इतिहासमा तेस्रो उच्चस्तरीय राजद्रोह मुद्दा हो । सन् १९७० र सन् १९८० को दशकको करिब २० बर्ष देशका संस्थापक राष्ट्रपति जुलियस न्येरेरेलाई अपदस्थ र हत्या गर्न षड्यन्त्र गरेको आरोपमा हुनुहुन्थ्यो ।

लिसुले पहिलो पटक यति गम्भीर आरोपको सामना गरेका हुन् । सन् २०१७ मा उहाँ १६ गोली लागेर पनि हत्या प्रयासबाट बच्नुभएको थियो । यसलाई उहाँ राजनीतिक रूपमा प्रेरित मान्नुहुन्छ र लगभग २० शल्यक्रिया गराउनुपरेको थियो ।

अन्तिम बहसमा उहाँले तीन न्यायाधीशको प्यानललाई ‘साहस देखाउन’ आग्रह गर्नुभएको थियो ।

“मेरो आशा छ कि तपाईंहरूले पूर्वाग्रहबिना, साहस र न्यायिक शपथअनुसारको गरिमाका साथ यो भारी ऐतिहासिक बोझ वहन गर्नुहुनेछ,” मुद्दाको आफै बहस गर्नुभएका लिसुले सुनुवाईका क्रममा भन्नुभएको थियो ।